آنفلوآنزای پرندگان یا Bird flu یک بیماری ویروسی مسری در بین حیوانات است که بیشتر از همه پرنده ها را مبتلا می سازد اما در خوک ها هم باوفور کمتری مشاهده می شود . تقریباً همه انواع پرندگان اهلی بسرعت باع همه گیری های وسیع در میان آنها می شود

بیماری در پرندگان دو فرم دارد ؛

فرم اول بصورت خفیف بوده و فقط با ریختن پرهای و یا کاهش تولید تخم مشخص می شود . اما فرم دوم بیماری که فرم بشدت بیماری زای Highly Pathogenicآنفلوآنزای پرندگان است قدرت سرایت خیلی زیادی برای پرندگان داشته و باعث تلف شدن تعداد کثیری از آنها می شود. این فرم اولین بار در سال 1878 در ایتالیا تشخیص داده شد . مرگ و میر این آنفلو آنزا در پرندگان مبتلا تقریباً 100% است پرندگان در همان روز اول شروع علائم تلف می شوند .

چه اقدامات کنترلی می توان برای پرندگان انجام داد؟

مهمترین اقدام کنترلی ربریدن و از بین بردن تمام پرندگان آلوده و پرندگانی که به نوعی در تماس با آنها بوده ، دفن مناسب لاشه آنها و قرنطینه سازی دقیق مزارع و مرغداری هایی که بیماری درآنها رخ داده و انجام اقدامات ضد عفونی سازی وسیع در این مناطق است .

ویروس در درجه حرارت های سرد و پائین می تواند حتی تا 3 ماه زنده بماند . درآب 22درجه سانتیگراد ت 4 روز و در آب صفر درجه تا یک ماه به بقای خود ادامه می دهد . مطالعات نشن داده یک گرم کود حیوانی حاوی ویروس نوع (بشدت بیماری زا) (Highly (athogenic می تواند باعث تلف شدن یک میلیون پرنده  شود . محدودیت حرکت و جابجایی ÷رندگان ، چه در داخل کشور و چه حمل و نقل بین المللی آنها یکی از مهم ترین ادامات کنترلی محسوب می ود .

پی آمدهای همه گیری آنفلو آنزا در پرندگان په می تواند باشد ؟

همه گیری ها آنلو آنزای پرندگان از نوع بشدت بیماری زا می تواند برای صنعت مرغداری و مزرعه داران بشدت مخرب باشد . همه گیری این آنفلو آنزا در پرندگان در آمریکا در فاصله سالهای 1983 تا 1984 در ایالت پنسیلوانیا منجر به از بین بردن 17 میلیون پرنده و 65 میلیون دلار خسارت شد . پی آ مدهای  اقتصادی در کشورهای در حال توسعه می تواند به مراتب آسیب بیشتری وارد آورد چون پرنده داری و مرغداری های صنعتی کمتر بوده و بیشتر به شکل سنتی و پراکنده هستند و یک مرتبه می توانند در مناطق روستایی خسارت های مادی فراوانی به کشاورزان وارد آورند .

وتی همه گیری در کشور پراکنده شد کنترل آن بسیار دشوار خواهد شد . بعنوان مثال همه گیری ناگهانی در مکزیک در سال 1992 ت سال 1995 نتوانست تحت کنترل در آید .

چگونه همه گیری آنفلو آنزای پرندگان در داخل یک کشور گسترش می یابد ؟

در داخل یک کشور بیماری به آسانی از یک مزرعه دیگر و از یک مرغداری به مرغداری دیگر می رود . میزانهای قابل توجهی از ویروس از طریق قطرات تنفسی یک پرنده آلوده در فضا پراکنده می شود و ویروس از طریق هو به پرنده های دیگر انتل می یابد . وسایل و لوازم آلوده ، ماشین های حمل و نقل پرندگان ، پرها و قفس ها و حتی کفش و لباس کسانی که در مرغداری ها کار می کنند از عوامل مهم انتقال ویروس محسوب می شوند . ویروس می تواند از طریق پاها و بدن حیوانات دیگر مثل جوندگان نیز انتقال یابد که به آنها در مجموع ناقلین مکانیکی (Mechanical Vector) می گویند . شواهد کافی در مورد اینکه حشرات هم بتنوانند ناقل مکانیکی باشند در دست نیست .

قطرات تنفسی آلوده وحشی می تواند پرندگان اهلی چه آنها که در صنعت مرغداری ها تکثیر و نگهداری می شوند و چه آنها که در مزارع هستند را آلوده نماید . خطر انتقال عفونت از پرندگان وحشی به پرندگان اهلی در جایی که پرندگان در فضای آزاد نگهداری شده و منابع آ ب آشامیدنی آنها با پرندگان وحشی یکی باشد بیشتر می شود . وقتی پرندگان در چنین رایطی نگهداری و به فروش رسانده می شوند که به آن Vet Market می گویند و ازدحام زیاد در محیطی غیر بهداشتی برای پرنده وجود داته باشد ، یکی از منابع مهم انتقال عفونت تلقی میگردد.

چگونه بیماری می تواند ا زکشوری به کشور دیگر برود؟

بیماری از کوری به کشور  دیگر از طریق تجارت پرندگان زنده می تواند انتقال یابد . پرندگان مهاجر بخصوص اردک ها و سایر پرندگان در یایی می توانند ویروس را به نقاط دور دست انتقال داده و دیده شده که بدینوسیله توانسته اند انواع بشدت بیماری زای ویروس آنفلوآنزا ا از کشوری دیگر ببرند .

پرندگان مهاجر و در راس آنها اردک های وحشی از مخازن طبیعی ویرو محسوب شده و خود در برابر ابتلای به بیماری بسیار ماوم هستند . آنها می توانند ویروس را تا نقاط در حمل کنند و از طریق قطرات تنفسی به پرندگان دیگر منتقل نمایند در حالی که خود فقط علائم خفیفی داشته باشند .اردک های اهلی و همچنین شتر مرغ و غاز هم خیلی به ویروس حساس بوده و باستی بخصوص در صنعت تولید این نوع پرندگان به این موضوع توجه ود .

وضعیت فعل چگونه است ؟

از سال 2003 به بعد تعداد کشورهایی که با همه گیری آنفلو آنزای بشدت بیماری زای پرندگان مواجهه شده اند رو به فزایش گذاشته و عمدتاً مرغ و خروس و اردک ه مبتلا شده اند . البته عفونت در گونه های دیگر پرندگان و هم چنین خوکها هم گزارش شده است . همه گیری های هم زمان این نوع آنفلوآنزا از چندین کشور در میان پرندگان رخ داده و نگرانی های زیادی برای سلامت انسان ووضعیت کشاورزی و مرغداری ایجاد نموده است . اکثر این همه گیری ها بعلت آنفلو آنزای H5N1بوده و آنچه خطر ناک جلوه می نماید ابتلای انسان به این عفونت ویروس و احتمال جهش ویروس و انتقال آن از انسان به انان می باشد . در سالهای اخیر در دومورد مسئله انتقال انسان به انسان رخ داده و اکنون موارد مشکوک اینچنینی در وینتنام و تیلند مورد ملاحظه قرار دارد .

نگراني هاي موجود در رابطه با همه گيري هاي فعلي از چيست ؟

مقامات رسمي بهداشت در مورد گيري هاي متعدد آنفلوآنزاي پرندگان هشدار جدی داده و دلایل زیر را مطرح می نمایند .

1-         اکثر همه گیری های بزرگ آنفلو آنزای پرندگان (نه همه آنها ) در قاره آسیا از نوع H5N1بوده است . شواهد زیادی وجود دارد که نشان می دهد این نوع آنفلو آنزا توانایی جهش منحصر به فردی داشته و می تواند با عث همه گیریبزرگی در انسان با مرگ و میر بالا شود .    دومین و شاید بزرگترین نگرانی این است که وضعیت فعلی به یک پاندمی بزرگ آنفلو آنزا با این ویروس بیانجامد . دانمندان معتقدند ویروس هاس آنفلو آنزای انسانی و حیوانی می توانند ژن های خود را با یکدیگر مبادله نموده و وقتی فردی با یک ویروس آلوده شده همزمان با ویروس دیگر دچار عفونت شود . این فرآیند تبادل ژنی (gene swapping ) در داخل بدن انسان می تواند بطور کلی منجر به پیدایش Subtypeجدیدی از ویروس آنفلو آنزا شود که انسان در برابر آن یا ایمنی نداشته و یا ایمنی کافي ندارد. مضافاً بر اين واکسن‌هاي موجود که هر سال توليد مي‌شوند و براي پيشگيري از زنجيره‌هاي فعلي ويروس آنفلوآنزا موثر هستند نمي‌توانند عليه ويروس آنفلوآنزايي که کاملاً جديد است تاثيري داشته باشند. اگر ويروس جديد حاوي مقادير از ژنهاي ويروس آنفلوآنزاي انساني باشد انتقال مستقيم از فردي به فرد ديگر مي‌تواند رخ دهد. در اين صورت شرايط براي وقوع پاندمي با ويروس جديد آنفلوآنزا فراهم خواهد شد. نجگران کننده ترين وضعيت وقتي است که انتقال انسان به انسان منجر به بيماري شديد با مرگ و مير بالا شود. اين حالت يک بار در پاندمي آنفلوآنزاي سال‌هاي 1919-1918 رخ داد که در طي آن Subtype کاملاً جديد ويروس آنفلوآنزا ظرف 4 تا 6 ماه در تمام دنيا پديدار شد. ظرف دو سال چندين موج از همه‌گيري آنفلوآنزا در دنيا رخ داد که 40 تا 50 ميليون نفر جان خود را از دست دادند.

آيا در حال حاضر شواهد کافي به نفع انتقال انسان به انسان ويروس وجود دارد؟

خير چنين نيست. تيم‌هاي سازمان جهاني بهداشت در تايلند و ويتنام به دولت‌هاي اين دو کشور براي طراحي و اجراي مطالعاتي که بتواند زود هنگام ترين مراحل انتقال ويروس از انسان به انسان را کشف نمايد کمک مي‌کنند. به موازات اين برنامه شبکه جهاني آزمايشگاهي آنفلوآنزا که زير نظر سازمان جهاني بهداشت مي‌باشد بصورت اضطراري مطالعات خود را روي ويروس‌هاي آنفلوآنزاي انسان و پرندگان که در حال حاضر پيدا مي‌شود انجام مي‌دهند. بنظر مي‌رسد اين مطالعات بتواند مسائل بسياري را در اين زمينه روشن ساخته و به بسياري از سوالات در مورد منشاء ويروس و وجه مشخصه‌هاي زنجير H5N1 پاسخ دهد. بهرحال آنچه مسلم است اينکه هنوز نمي‌توان ثابت نمود اين ويروس تاکنون توانسته باشد بسرعت از انسان به انسان منتقل شده و همه گيري جهاني ايجاد نمايد.

آيا عفونت انساني بوفور رخ مي‌دهد؟

خير. خيلي بندرت ايجاد شده است. اولين مورد ثابت شده ابتلاي انسان به عفونت با ويروس H5N1 در هنگ کنگ در سال 1997 گزارش شده است. در اولين همه گيري 18 نفر در بيمارستان بستري شده و 6 نفر جان خود را از دست دادند. منبع عفونت درهمه موارد تماس با پرندگان بيمار در مرغداري و در مراکز فروش پرندگان زنده بود. در همه موارد آنفلوآنزاي بشدت بيماري زا در پرندگان منطقه قبلاً شايع شده بود. تاکنون انتقال انسان به انسان در بين کارکنان بهداشتي که با بيماران سرو کار داشته‌اند، گزارش شده است. در اين موارد هر چند آنتي بادي عليه H5 که نشان دهنده ابتلاي به عفونت با اين ويروس است مشاهده شده ولي موردي که بتواند منجر به بيماري شديد شود ديده نشده است. در 10% کاگران مرغداري‌ها و 3% کساني که به بريدن سرپرندگان اشتغال دارند و مورد مطالعه قرار گرفته‌اند وجود آنتي بادي ثابت شده است.

در فوريه 2003 مجدداً ويروس H5N1 از پرندگان جهش پيدا کرده و دو عضو يک خانواده (يک پدر و پسر) را مبتلا نمود. اين دو نفر از جنوب چين به هنگ کنگ آمده بودند، پدر فوت کرد اما پسر او زنده ماند. نفر سوم دخير خانواده بود که در چين زندگي مي‌کرد و مبتلا به يک بيماري تنفسي شده و جان خود را از دست داد ولي نتوانستند نمونه خوني از او تهيه نمايند.

آيا تمامي همه گيري‌هايي که در حال حاضر در پرندگان رخ مي‌دهند، براي انسان به يک اندازه خطرناک هستند؟

خير همه همه گيري‌هاي آنفلوآنزاي پرندگان براي انسان به يک اندازه خطرناک نمي‌باشند. H5N1 از همه آنها نگراني بيشتري ايجاد مي‌کند. همين اخيراً همه گيري‌هاي آنفلوآنزاي H5N1 در ميان پرندگان در تايوان رخ داد که در پرندگان خيلي بيماري زا نبود و باعث بيماري انساني هم نشد. اخيراً هم همه گيري‌هايي با ويروس‌هاي H7 و H9 در پاکستان رخ داد که فقط در ميان پرندگان بيماري زايي ايجاد کرد. اما کنترل اضطراري تمامي همه گيري هاي آنفلوآنزاي پرندگان حتي اگر با زنجيره‌هاي با بيماري زايي کم باشد از اهميت فوق العاده زيادي برخوردار است. مطالعات نشان داده بعضي از زنجيره‌هاي ويروس آنفلوآنزاي پرندگان که ابتدا بيماري زايي کمي داشتند بسرعت جهت پيدا کرده (ظرف 6 تا 9 ماه) و تبديل به انواع بشدت بيماري زا شده و در جمعيت پرندگان به چرخش درآمده‌اند.

آيا مي‌توان جلوي رويداد پاندمي را گرفت؟

هنوز هيچ کس نمي‌تواند با اطمينان به اين سوال پاسخ دهد. ويروس‌هاي آنفلوآنزا بساير ناپايدار بوده و رفتارهاي آنها قابل پيش بيني نيست. سازمان جهاني بهداشت معتقد است اگر اقدام صحيحي با سرعت مناسب صورت گيرد مي‌تواند از پي‌آمدهاي خطرناک ناشي از پاندمي تا حدود زيادي جلوگيري نمايد. اين يکي از ارزنده ترين اهداف سازمان جهاني بهداشت در حال حاضر است. اولين اولويت و خطر اول دفاع "کاهش فرصتهايي است که بتواند منجر به تماس آلودگي انسان با بزرگترين مخزن عفونت يعني پرنده آلوده شود". اين کار با کشف سريع همه گيري‌هاي بيماري در پرندگان و انجام اقدامات کنترلي اضطراري مثل از بين بردن کامل تمام پرندگان آلوده يا پرندگاني که در تماس با پرندگان بيمار بوده‌اند و دفن مناسب لاشه آنها انجام پذير است.

تمامی شواهد موجود نشان دهنده آن است که وقتی همه گیری ناگهان آنفلو آنزای بشدت بیمار یزای H5N1روز به روز در جمعیت پرندگان در حال افزایش است ، باید در انتظار انتقال عفونت به انسان  و انتقال احتمالی عفونت از انسان به انسان بود .هرچه تعداد انسان های مبتلا به عفونت H5N1بیشتر می شود خطر پیدایش Subtypeهای جدید ایجاد زمینه برای پاندمی آنفلو آنزا هم افزایش می یابد . این وضعیت اکنون در آسیا بخصوص در شرق آسیا مشاهده می گردد . تمام موارد ابتلای انسانی و مرگ ناشی از آن دردو کشور ویتنام و تایلند در ارتباط تنگاتنگ با همه گیری های گسترده عفونت در جمعیتپرندگان بوده است . سازمان جهانی بهداشت نسبت به اضطرری بودن شرایط هشدار داده و تاکید دارد صنعت تولید دام و طیور و کشاورزی باید این شرایط را مورد ملاحظه قرار داده و در آن بطور جدی در گیر شوند . بعنوان مثال در سال 1997 در کشور کوچک هنگ کنگ 5/1 میلیون مرغ برای پیشگیری از انتقال عفونت ظرف تنها 3 روز سربریده شد . در هلند یکصد میلیون پرنده در صنعت طیور وجود دارد . در سال 2003 بدنبال همه گیری در پرندگان احتمال خطر انتقال عفونت از پرنده به انسان در عرض یک هفته 30میلیون پرنده سربریده شد . اقدام سریع در هر دوی این موارد باعث باعث شد از وقوع پاندمی جلوگیری شود .

آیا در موارد جدید بیماری که در انسان رخ داده اطمینان کامل وجود دارد ؟

بلی . سازمان جهانی بهداشت شواهدی در اختیار دارد که نشان می دهد آنفلو آنزای H5N1ممکن است چندین ماه قبل از کشف در جمعیت پرندگان به گردش در آمده باشد . تا اینجا تعداد موارد ابتلای انسانی به بیماری معدود بوده و این امر تائید کننده آن است که در حال حاضر ویروس به آسانی از پرنده به انسان به بیماری معدود بوده و این امر تائید کننده آن است که در حال حاضر ویروس به آسانی از پرنده به انسان منتقل نمی شود . البته این شرایط می تواند بسرعت تغییر نموده وویروس جهش پیدا کرده و ثابت شده می تواند ژنهای خود را با سایر ویروس ها ی آنفلو آنزا مبادله نماید .

در مواقعی که رویداد یک پاندمی بزرگ با گونه جدیدی از ویروس آنفلو آنزا محتمل باشد حتی یک موارد ابتلای انسانی اهمیت  فوق العاده زادی به اندازه یک همه گیری بزرگ جلوه می کند و نباید به هیچ عنوان کم اهمیت در نظر گرفته شود . در این موارد علاوه بر اینکه باید به سرعت همه حیوانت آلوده از بین برده شوند اقدامات دیگری نیز برای جلو گیری از انتقال عفونت به انسان بخصوص در درجه اول کارکنان مرغداری ها و مزارع و کسانی که در گیر امر سربریدن حیوانات هستند صورت گیرد . سازمان جهانی بهداشت در این زمینه دستور العمل هایی تهیه کرده است.

آیا در حال حاضر اقدامات کنترلی مناسبی صورت می گیرد ؟

در بعضی موارد بله . بنظر میرسد ژاپن و جمهوری کره (کره جنوبی ) توانسته اند همه گیری را در جمعیت پرندگان به نحو مناسب وبی خطری کنترل نمایند . مطالعه در کارگران در گیر در عملیات بریدن سر پرندگان انجام شده و هیچ موردی  از عفونت انسانی کشف  نشده است اما وضعیت در کشورهای دیگر با مشکلات فرراوانی روبرواست .

ازمان جهانی بهداشت از وضعیت کشورهایی که با همه گیری های بزرگ آنفلو آنزای پرندگان در گیر ده اند به خوبی آگاه است و می داند بسیاری از آنها منابع لازم جهت اقدامات پیشگیری کنترلی توصیه شده برای کسانی که کار بریدن سر حیوانات را انجام می دهند و همچنین تشخیص سریع همه گیری در پرندگان در اختیار ندارند . در بعضی از این کشورها ممکن است همه گیری های ناگهانی در نقاط روستایی دور افتاده رخ می دهد که اصلاً کشف نمی شود و مسئولین بخش دامداری وکشاورزی اقدامات مناسبی برای حذف عفونت انجام نمی دهند . سازمان جهانی بهداشت با FAOو OIEبصورت مشترک و هماهنگ در حال انجام اقداماتی در جهت تامین منابع لازم و در اختیار  دادن سریع آنها برای کشورهای درگیر می باشند.

آیا سایر ویروس های آنفلو آنزای پرندگان تاکنون انسان را آلوده کرده اند ؟

بلی . دو ویروس دیگر آنفلو آنزای پرندگان باعث بیماری در انسان شده اند ولی این موارد به اندازه H5N1شدید و نگران کننده نبوده اند.

زنجیره H5N2’ که در پرندگان خیلی بیماری زا نیست باعث موارد خفیفی از بیماری در دو کودک هنگ کنگ در اسل 1999 وی ک بچه دیگر در سال 2003 شده است یک همه گیری ناگهانی دیگر با ویروس آنفلوآنزای H7N7 در پرندگان در سال 2003 در هلند رخ داد که منجر به مرگ یک دامدار (با علائم دسترسی تنفسی ناگهانی ARDS ) در 2 ماه بعد شد. 89 نفر از کارگران مرغداری ها که در تماس با مرغهای آلوده بودند نیز دچار یک بیماری خفیف شدند.

آیا واکسن موثری علیه ویروس آنفلوآنزای H5N1 برای انسان وجود دارد؟

در حال حاضر خیر واکسنهای موجود علیه بیماری آنفلوآنزای H5N1 در انسان محافظت کننده نیستند. ضمناً بررسی های اولیه در سال 2004 در شبکه آزمایشگاهی آنفلوآنزای WHO نشان دهنده آن است که ویروس تغییرات جهشی قابل توجهی پیدا کرده است.

باتشکر(مدیریت وبلاگ)